Хабибуллина Ирина Олеговна, музыкальный руководитель МБДОУ детский сад №1 с.Верхнеяркеево.
Рекомендуем посмотреть:
|
“Олэсэйнен күңел сандыгы”
Максат: милли уеннар, башкорт фольклоры, халкыбызның гасырлар буена тупланып килгән хәзинәсе икәнен төшендерү, сөйләм культурасын баету.
Тәрбия бурычы: балаларда үз халкы белән горурлану, гореф гадәтләренә кызыксынучанлык тәрбияләү.
Интеграль белем бирү өлкәләре: аралашу, музыка,иҗади сәнгать, сәламәтлек, физик тәрбия.
Методик алымнар hәм чаралар: уен, әңгәмә, сораулар, музыка тыңлау, бию-җырлар.
Алдан үткәрелгән эш: шигырьләр уку, әңгәмәләр, слайдлар карау, уеннар, җыр-биюләр өйрәнү.
Бәйрәм барышы (балалар йогереп керэлэр ой эченэ, бер кыз сандык куреп кала)
-Дусларым килегез әле. Нинди сандык бу?
Кыз.Бу минеи олэсэемнен сандыгы.
Олэсэйнен күңел сандыгын
Бер ачасы иде, ачасы…
Халкыбызның күңел җәүhәрләрен
Бер курэсе иде, курэсе.
Шулвакытта Олэсэй килеп керә.
Олэсэй:-И-и-и, нинди тәүфыйклы кунаклар бар икән.
Бала.Олэсэйнен күңел сандыгы
Кызыктыра инде күптәннән.
Ач, олэсэй, безгә күңелеңне,
Яшь буынга мирас булып калсын,
Бер хәзинә калсын үткәннән.
Бала.Серле сандык, матур сандык,
Кызыктыра мине күптәннән.
Әйдә, карыйк, ниләр калган икән
Истәлеккә безгә үткәннән.
Бала .Олэсэй сандыгында
Саклана ниләр генә.
Ачып күрсәтче безгә.
Олэсэй,бу нинди сандык?
Олэсэй:-И,балалар,минем яшь чактагы сандык ул.
Бала: Олэсэй, Олэсэй дим, әйдә ачыйк инде шул сандыгыңны, карыйк әле.
Олэсэй: Шулай дисезме, ягез, ачыйк алай булгач. Тезелешеп утырыгыз яныма.
(салмак кына көй яңгырый, сандыкны ача-ача сөйли, әйберләрен күрсәтә)
Олэсэй:Бу гади сандык тугел ,бу серле сандык.Ул сандык узенэ бик куп сер саклай.Сандыкта буыннан-буынга тапшырылган байлыклар саклана. Әйдәгез бергәләп ачып карыйк, нәрсәләр бар икән анда. (Олэсэй сандыктан тастымал чыгара). Бу беләсезме тастымал. Олэсэйлэр үзләре тукып эшләгәннәр. Кайсы гына егетнең иңенә ятмаган да, нинди генә батырларга бүләк булмаган бу сөлге!.
Бала. Сөртенсәң — тастымал кирәк,
Көрәшсәң — тастымал кирәк,
Батырларга Сабан туйда
Бирелгән тастымал бүләк!
Олэсэй:Э монысы, балалар, белэсездер?Эйе, Курай.Эйдэ, курай тавышын да тынлыйбыз.
Курай.
Олэсэй:Кайгырсам да, шатлансам да , шушы кубыз -минем зур юанычым.(Тынлыйлар)
Кубыз.
Олэсэй:Башкорт халык кое нэ эйдэгез барыбыз да уен кораллары белэн уйныйбыз.
Карабай.
Олэсэй. Бала итәкле күлмәк тә башкорт кызларының милли киеме. Итәкләре никадәр күп булса, шулкадәр матуррак санала, кызларның балтырларын чит-ят күзләрдән каплый.
Олэсэй. Ә менә монысы түбәтәй була.Түбәтәй чигә hәм тегә белгән кеше алтын куллы оста санала иде.. Көн дә кияр өчен сырып тегелгән, менә шундый кара бәрхет түбәтәйләр була. (Бер малайның башына кидерә). Карагыз әле, ничек килешә.
Бала. Уңган хатын-кызларыбыз
Түбәтәй дә теккәннәр.
Кич утырып, җырлар җырлап
Оста чигү чиккәннәр.
Бала. Әнием туган көнемә
Бүләк итте түбәтәй.
Шундый матур түбәтәем ,
Үзем кебек бәләкәй.
Олэсэй.: Эйдәгез “Түбәтәй” уенын уйнап алыйк.
Уен «Тубэтэй»
Бала.Түп-түп-түбәтәй ,
Түбәтәем укалы
Чиккән матур түбәтәен ,
Менә кемдә тукталды.
(Түгәрәккә басабыз җырлыйбыз түбәтәйне түгәрәк буенча балаларга җибәрәбез, җыр ахырында түбәтәй кемдә кала ,аңа җәза бирелә ).
Олэсэй:-Менә бу читекләрне киеп, бик матур итеп бии идек.
Бала. Бизәк төшкән итекләрне
Читекләр дип йөргәннәр.
Аларны башкорт кызлары
Бәйрәмнәрдә кигәннәр.
Бала: Олэсэй, Олэсэй дим, әнә шул төенчегеңдә нәрсә бар соң (сандык эченә үрелеп караган кыяфәттә сорый)
Олэсэй: Әлеге янчыкны әйтәсезме? Ягез карыйк әле (ачып карыйлар). Анда минем чулпыларым сакланган.
Бала: Олэсэй, чулпыларың турында да сөйлә әле.
Балалар: Сөйлә Олэсэй, сөйлә ( хор белән әйтәләр).
Олэсэй: Чулпылар кызларның чәчләренә тагылып, аларны матурлый торганнар иде. (куеп күрсәтә – бер кызның чәченә, әби сөйли тора). Аларны бәйрәмнәрдә, генә тага торганнар.
Чулпылар. (Кынгыраулар белэн уен )
Олэсэй:Э менэ монысы мин килен булып тошкэндэ, кайнэм булэк иткэн шэлем. Энэ , кызлар да яурыннарына шэллэр салганнар икэн, эллэ биеп тэ курсэтэсезме?
Шэл бэйлэдем биеу
Олэсэй . Аулак өйләрдә өйләрне матур бизәкле мендәрләр белән бизи идек. (күрсәтә). Мендәр тышларын да бик тырышып чигә идек. Карагыз әле, никадәр хезмәт, күңел җылысы салынган бу бизәкләргә.
Олэсэй. (Сандыктан алып күрсәтә бара). Менә монысы – түрләмә, өй түренә, тәрәзә өсләренә эләр өчен. Караватка куяр өчен кашагасы чигелеп, читенә кулдан бәйләнгән челтәр ялгана. Ашъяулыкны чигеп, кырыен бала итәкле итеп әзерлиләр. Аякчу , суккан паласлар – барысы да бирнәгә дип әзерләнгән. (Сандык тармасыннан чиккән кулъяулыкка терелгән йөзек ала).
Бу йөзек – олэсэемнэн калган истәлек. Мин аны бик кадерләп саклыйм. Аулак өйгә җыелгач, шушы йөзек белән “йөзек салыш” уйный торган идек.
Олэсэй. Әйдәгез, барыгыз да тезелешеп утырыгыз, учларыгызны тотыгыз. Мин сезгә йөзек салам. Йөзек кемдә икәнне сизсәгез, аңа берәр “җәза” бирәбез (Йөзек сала). Йөзек кемдә, сикереп чык
-Нинди җәза бирәбез?( Олэсэй турында шигырь сөйләсен)
Бала. Олэсэем бик әйбәт –
Гел көлеп кенә тора.
Балакаем, дип әйтеп,
Сөеп, иркәләп тора.
-Нинди җәза бирәбез?(Әтәч булып кычкырсын)
Олэсэй:-Бигрәк зирәк икәнсез.
Олэсэй кулъяулык чыгара.
Олэсэй:.Мене монсы, узем чиккэн кулъяулык.
Кыз: — Олэсэй, бирәле кулъяулыкны, Бер уен уйнап алыйк әле.
Уен «Кулъяулык».
Балалар түңәрәк яһап ултыралар, араларынан көтөүсе һайлана. Ул яулыҡ ала.
Балалар:
Яшерәм-яшерәм яулыгыны
Яшел каен астына.
Сиздермичә салып китәм
Бер иптәшем артына.
Кыз: — Рәхмәт, Олэсэй! Серле сандыгыңда бик күп әйберләр бар икән.
Олэсэй: — Әйе, балалар, без бүген әби-бабаларыбыздан калган хатирәләрне яңарттык. Уйнадык-көлде, җырладык-биедек. Бергәләп күңел ачтык. Мәңге сүнмәс безнең Милли сәнгатебез, һаман шулай балкып, чәчәк атып торыр.
Сандык тобендэ ин кадерле булэк бар.Бу инде Илеш районынын топ шэжэрэ атасы. Шэжэрэ ул-ыру тарихынын йылязмасы. Башкортлар да борын-борыннан узенен ырыу шэжэрэсен язу пэм анны саклау йоласы яшэгэн.Шэжэрэ ырунын ирлэр саны гына индерелгэн хэм шэжэрэне белу тэлап ителгэн. Балалар, бу Яркэй шэжэрэ атасын сезгэ булэк итэм, сез анны саклап тотыгыз.
Бала: Олэсэй рәхмәт сиңа. Күңел сандыгын бигрәк бай икән, безне дә күп нәрсәләргә өйрәтте. Безнең бу җырыбыз кадерле Олэсэй ебезгэ рәхмәт сүзе булып яңгырасын.
Җыр “Бэхет очен” Г.Халфетдинова сүз, Г.Ишкуатова көе
Олэсэй:Күңелемне күрдегез
Зирәк икән үзегез
Акыллы һәм матур булсын
Сезнең һәрбер сүзегез
Хәзер бергәләп минем тәбикмәгемнән дә авыз итегез. Сезгә атап пешергән идем лә, онытып китә язганмын. Рәхим итегез, балалар сыйланыгыз.
Чэй эчу.
Если Вы творческий человек и желаете поделиться своими знаниями, опытом, советами со своими коллегами, то добро пожаловать на наш новый проект: публикации авторов.
